درسگفتارهای زبان‌شناسی تاریخی و قرآن رویداد آنلاین

​قرآن به عنوان متنی که در بافت زبانی و فرهنگی عربستان در دوره‌ی باستان متأخر پدیدارشده، تا به امروز نقشی بی بدیل در حیات فرهنگی مسلمانان دارد و موضوع مطالعه‌ی بسیاری از غیرمسلمانان در فضای دانشگاهی غربی نیز هست. در عین حال، پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند قرآن با متون مسیحی و یهودی پیش از خود وارد گفتگویی بینامتنی شده است. بر این اساس متن قرآن در میانه‌ی یک بازه‌ی زمانی طولانی قرار می‌گیرد؛ بازه‌ای که در طول آن زبان‌ها ناگزیر دستخوش تغییر می‌شوند. از سوی دیگر، زبان‌شناسی تاریخی به عنوان یکی از پرسابقه‌ترین شاخه‌های زبان‌شناسی به مطالعه‌ی تغییرات زبان در گذر زمان می‌پردازد. بر این اساس زبان‌شناسی تاریخی ظرفیت‌های ارزشمندی برای مطالعات قرآنی در اختیار پژوهش‌گران قرار می‌دهد.

​این درسگفتار که مشتمل بر دو دوره‌ی مجزا است و علاقه‌مندان به انتخاب خود می‌توانند در هر کدام از این دوره‌ها شرکت نمایند فرصتی را فراهم می‌کند تا پژوهشگران با آشنایی با این حوزه‌ی دانش آن را در مطالعات خود در خصوص قرآن مورد استفاده قرار دهند.

​دوره‌ی اول با عنوان «مقدمه‌ای بر زبانشناسی تاریخی: با تکیه بر زبان عربی و زبان‌های سامی» فرصتی بی‌بدیل برای آن دسته از پژوهشگران مطالعات قرآنی است که علیرغم درک ضرورت آشنایی با این دانش، تاکنون فرصت آشنایی نظام‌مند با آن را نداشته‌اند. بدین منظور، در این دوره، کلیه‌ی مباحث اصلی زبان‌شناسی تاریخی به‌صورت عمومی و با ارائه‌ی مثال‌ها و نمونه‌هایی از زبان‌های سامی و به‌ویژه زبان عربی، که مورد نیاز پژوهشگران مطالعات قرآنی است، مورد بحث قرار می‌گیرد.

​دوره‌ی دوم با عنوان «ریشه‌شناسی مفردات قرآن: هدف، روش و آسیب‌شناسی» ناظر به علاقه‌‌ی فزاینده‌ای است که توسط قرآن پژوهان ایرانی در دو دهه‌ی اخیر به ریشه‌شناسی که از حوزه‌های مهم در زبان‌شناسی تاریخی به شمار می‌آید، پیدا شده است. علاقه‌ای که معمولاً به دلیل عدم آشنایی کافی با پیش‌نیازها و روش‌شناسی آن، صرفاً به مقایسه‌ی اطلاعات موجود در لغت‌نامه‌های زبان‌های سامی و فرهنگ‌های ریشه‌شناختی تقلیل داده می‌شود. از این گذشته، استفاده از نتایج حاصله در مطالعات قرآنی، گاه با افراط‌ها و خطاهای روشی مختلفی نیز همراه است. در این دوره، شرکت‌کنندگان علاوه بر آموختن روش ریشه‌شناسی مفردات قرآنی با فرصت‌ها و محدودیت‌های آن در مطالعات قرآنی نیز آشنا خواهند شد.​

طرح درس دوره‌ی «مقدمه‌ای بر زبانشناسی تاریخی: با تکیه بر زبان عربی و زبان‌های سامی»

• جلسه 1. مقدمه
• جلسه 2. تغییرات واژگانی و تغییرات معناشناختی
• جلسه 3. تغییرات آوایی
• جلسه 4. وام‌واژه‌ها و تماس زبانی
• جلسه 5. تغییر قیاسی
• جلسه 6. روش تطبیقی، بازسازی زبان‌شناختی و طبقه‌بندی زبانی
• جلسه 7. بازسازی درونی
• جلسه 8. تغییر ات صرفی و نحوی
• جلسه 9. توصیف تغییر زبانی
• جلسه 10. کارگاه عملی: مطالعه‌ی یک نمونه

طرح درس دوره‌ی «ریشه‌شناسی مفردات قرآن: هدف، روش و آسیب‌شناسی»

• جلسه 1. آشنایی با جدیدترین منابع ریشه‌شناسی عربی و سامی و نحوه‌ی کار با آنها (متنی و آنلاین)
• جلسه 2. مقدمات نظری در خصوص کاربست ریشه‌شناسی در قرآن (1)
• جلسه 3. مقدمات نظری در خصوص کاربست ریشه‌شناسی در قرآن (2)
• جلسه 4. نسخه‌های قرآنی، سنگ نوشته‌های باستانی عربستان و بینامتنیت
• جلسه 5. تحولات زبان‌شناختی ضروری در مطالعه ریشه‌شناسی
• جلسه 6. وام‌واژه‌ها در قرآن: زبان‌ها و ضرورت‌های مطالعاتی هر کدام
• جلسه 7. روش مرحله به مرحله‌ی یک مطالعه‌ی ریشه‌شناسی
• جلسه 8. کارگاه عملی: مطالعه‌ی یک نمونه

پژوهشگران مطالعات قرآنی، مطالعات ادیان، زبانشناسی، زبان و ادبیات عربی